Xətai Rayon Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Birliyinin rəisi Fəxrəddin Məmmədov -Azərbaycan xalqının dövlətçilik düşüncəsi çoxəsrlik tarixə malikdir. Müxtəlif tarixi mərhələlərdə dövlətçilik ənənələrimizin qorunması milli kimliyimizin əsas dayaqlarından biri olub. Dövlət müstəqilliyinin bərpası isə bu ənənələrin müasir dövrdə davam etdirilməsi üçün geniş imkanlar yaradıb. Lakin müstəqilliyin ilk illərində Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində ərazilərimizin işğal olunması Azərbaycan dövlətçiliyinin qarşısında ağır sınaq yaradıb.

İşğal illərində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü pozulmuş, 1 milyondan çox insan öz doğma yurdlarından didərgin salınmış, şəhər və kəndlərimiz dağıdılmış, tarixi və mədəni irsimizə ciddi ziyan vurulmuşdu. Ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərində dövlət hakimiyyətinin tam şəkildə həyata keçirilməsi mümkün deyildi. Buna görə də ərazi bütövlüyünün bərpası Azərbaycanın dövlət suverenliyinin təmin olunması baxımından da fundamental məqsəd idi.

Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının artması, ordunun modernləşdirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi və beynəlxalq mövqelərin möhkəmləndirilməsi ərazi bütövlüyünün bərpası üçün zəruri şərait yaratdı. 2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın növbəti hərbi təxribatına cavab olaraq başlayan Vətən müharibəsi bu hazırlığın nəticəsini ortaya qoydu. 44 gün davam edən müharibədə Azərbaycan Ordusu tarixi Zəfər qazandı. İşğal altında olan ərazilərin böyük hissəsi azad edildi, Şuşanın azad olunması ilə müharibənin taleyi Azərbaycanın xeyrinə dəyişdi. Ermənistanın Kəlbəcər, Ağdam və Laçın rayonlarından çıxması ilə işğal faktının aradan qaldırılması istiqamətində həlledici nəticələr əldə edildi. Lakin Azərbaycanın qarşısında daha bir mühüm vəzifə qalırdı. Qarabağda qanunsuz separatçı rejimin mövcudluğu dövlətimizin öz ərazisi üzərində tam hakimiyyətinin həyata keçirilməsinə imkan vermirdi. Azərbaycan dövlətinin mövqeyi bundan ibarət idi ki, ölkənin suveren ərazisində paralel idarəçilik və qanunsuz silahlı qüvvələrin mövcudluğu qəbul edilə bilməz.

2023-cü il ərzində bu istiqamətdə mühüm addımlar atıldı. Laçın istiqamətində Azərbaycan-Ermənistan sərhədinə nəzarətin təmin edilməsi dövlətin öz sərhədləri üzərində nəzarət imkanlarını daha da möhkəmləndirdi. Həmin il sentyabrın 19-20-də isə Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonunda genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması məqsədilə antiterror tədbirlərinə başlanıldı. Azərbaycan Ordusu qarşıya qoyulan vəzifələri yüksək peşəkarlıqla yerinə yetirdi. Əməliyyatın sentyabrın 20-də başa çatması ilə Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin və qanunun aliliyinin təmin edilməsi üçün tarixi şərait yarandı. Prezidentin Sərəncamında da məhz bu hadisə Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bərpasının əsası kimi göstərilir.

Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il 19 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə sentyabrın 20-nin Dövlət Suverenliyi Günü kimi müəyyənləşdirilib. Bu tarix gələcək nəsillərə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin hansı mürəkkəb mübarizənin nəticəsində bərpa edildiyini xatırladacaq. Ancaq tarixi Qələbənin əsl dəyəri yalnız onun əldə edilməsi ilə deyil, nəticələrinin necə qorunması və gələcəyə necə yönəldilməsi ilə müəyyənləşir. Bu baxımdan dövlət suverenliyinin tam bərpası Azərbaycanın qarşısında tamamilə yeni gündəm yaradıb. Artıq əsas məsələlərdən biri Zəfərin nəticələrini davamlı inkişafla möhkəmləndirməkdir.

Bu prosesin ən mühüm istiqaməti işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr Azərbaycanın yeni inkişaf mərhələsinin real mənzərəsini formalaşdırır. Dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, müasir infrastrukturun yaradılması, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, sosial obyektlərin istifadəyə verilməsi və iqtisadi fəaliyyətin bərpası dövlət suverenliyinin insan həyatında konkret nəticələr yaratdığını göstərir. Böyük Qayıdış bu prosesin ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların öz yurdlarına qayıtması Azərbaycan tarixinin ən böyük sosial hadisələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Çünki işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni həyatın qurulması ərazi bütövlüyünün bərpasını real və davamlı nəticəyə çevirir.

Bu gün Qarabağda yaradılan yeni yaşayış məntəqələri, yollar, məktəblər, səhiyyə müəssisələri, istehsal və xidmət obyektləri bir həqiqəti nümayiş etdirir: Azərbaycan öz ərazisində yalnız dövlət hakimiyyətini bərpa etməyib, həmin ərazilərin gələcək inkişafını da özü müəyyən edir. Bu faktorlar suverenliyin ən mühüm siyasi nəticələrindən biridir. Suverenliyin bərpası həm də Azərbaycan cəmiyyətində dövlətçilik şüurunun daha da möhkəmlənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki dövlətin gücü yalnız siyasi və hərbi imkanlarla ölçülmür. Dövlətin gücünü formalaşdıran amillər sırasında vətəndaş həmrəyliyi, milli birlik, dövlətçilik dəyərlərinə bağlılıq və gələcəyə inam xüsusi yer tutur.

Prezident İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi bu baxımdan mühüm siyasi məna daşıyır. Həmin il üçün təsdiq edilmiş Tədbirlər Planında Dövlət Suverenliyi Gününün geniş qeyd olunması, Konstitusiyanın qəbulunun 30 illiyi ilə bağlı tədbirlərin keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Bu yanaşma Konstitusiya ilə suverenliyin dövlətçiliyin bir-birini tamamlayan əsasları olduğunu nümayiş etdirir.

Bu gün Azərbaycanın qarşısında artıq yeni məqsədlər dayanır. Dövlət suverenliyinin qorunması ilə yanaşı, iqtisadi gücün artırılması, sosial rifahın yüksəldilməsi, insan kapitalının inkişaf etdirilməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi və beynəlxalq mövqelərin daha da gücləndirilməsi əsas vəzifələr sırasındadır. Başqa sözlə, 20 Sentyabr bir mübarizənin sonu olduğu qədər, yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcıdır. Əgər əvvəlki dövrdə əsas məqsəd işğalın aradan qaldırılması və ərazi bütövlüyünün bərpası idisə, hazırkı mərhələdə əsas vəzifə tam suverenliyin yaratdığı imkanlardan ölkənin daha sürətli inkişafı naminə istifadə etməkdir.

Dövlət Suverenliyi Günü xalqımızın əldə etdiyi tarixi Zəfəri, şəhidlərimizin fədakarlığını və dövlətimizin gücünü özündə birləşdirən əlamətdar tarixdir. Bu tarixdən çıxan ən mühüm nəticə isə birdir: öz taleyinin sahibi olan Azərbaycan xalqı artıq tam suveren dövlət kimi gələcəyini özü müəyyən edir.

Azərbaycan xalqının tarixinə qızıl hərflərlə yazılmış 20 Sentyabr dövlət suverenliyimizin və ərazi bütövlüyümüzün tam bərpa olunmasını təcəssüm etdirən əlamətdar tarixdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 20-si Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi qeyd olunur.

20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin bütün ərazisində dövlət suverenliyi bərpa edildi. Bu hadisə Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Cəmi bir neçə həftə sonra – 15 oktyabr 2023-cü ildə Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərlərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı. Bununla həmin şəhərlərin həyatında yeni dövr başlandı.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərin yeni inkişaf mərhələsində mühüm addımlardan biri Ağdərə rayonunun yenidən yaradılması oldu. 2023-cü il dekabrın 5-də qəbul edilmiş qanunla mərkəzi Ağdərə şəhəri olmaqla Ağdərə rayonu yaradıldı. Ağdam, Kəlbəcər və Tərtər rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə müvafiq dəyişikliklər edildi və bir sıra yaşayış məntəqələri Ağdərə rayonunun tabeliyinə verildi. Ağdərə rayonunun yaradılması bu ərazidə idarəetmənin, bərpa-quruculuq işlərinin, sosial-iqtisadi inkişafın və Böyük Qayıdış prosesinin daha sistemli şəkildə həyata keçirilməsi üçün mühüm hüquqi və inzibati əsas yaratdı.

Bu gün Qarabağda aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin əsas məqsədlərindən biri insanların öz doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsidir. “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində şəhər və kəndlər yenidən qurulur, yaşayış evləri, məktəblər, uşaq bağçaları, səhiyyə müəssisələri, yollar və digər sosial infrastruktur obyektləri yaradılır. Minlərlə keçmiş məcburi köçkün artıq doğma torpaqlarına qayıdıb.

Xocalıya qayıdış 2024-cü ilin mayından başlanıb. 2025-ci ilin sentyabrında isə Xocavəndin yaşayış məntəqələrinə qayıdış prosesi genişlənib. Dövlət başçısının 2025-ci il səfərləri zamanı Xocalının Ballıca, Təzəbinə, Xanyurdu, Şuşakənd, Seyidbəyli, Daşbulaq və Badara kəndlərində, Xocavəndin Hadrut qəsəbəsində, Sos və Qırmızı Bazar yaşayış məntəqələrində, Ağdərənin Həsənriz və Suqovuşan kəndlərində görülən işlərlə tanış olması qayıdış prosesinin ardıcıl şəkildə həyata keçirildiyini göstərir.

Prezident İlham Əliyevin Xankəndiyə səfərləri şəhərin yeni inkişaf mərhələsinin mühüm hadisələri ilə müşayiət olunub. 15 oktyabr 2023-cü ildə dövlət başçısı Xankəndidə Azərbaycan Bayrağını ucaltdı və Kərkicahan qəsəbəsinə baxış keçirdi. 8 noyabr 2023-cü ildə Xankəndidə Vətən müharibəsində əldə edilmiş Zəfərin üçüncü ildönümünə həsr olunan hərbi parad keçirildi. 

7 fevral 2024-cü il Prezident seçkiləri isə Xankəndinin tarixində xüsusi yer tutur. Həmin gün Prezident İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva və ailə üzvləri Xankəndidə səs verdilər. Beləliklə, Xankəndidə Azərbaycan Respublikasının prezident seçkiləri keçirildi. Bu hadisə şəhərin ölkənin vahid siyasi və hüquqi məkanına qayıdışının mühüm göstəricilərindən biri oldu.

18 mart 2024-cü ildə Prezident Xankəndidə Novruz tonqalını alovlandırdı. 5 iyul 2024-cü ildə Qarabağ Universitetində görülən işlərlə tanış oldu, “Qarabağ” hotelinin açılışında iştirak etdi, Xankəndi Konqres Mərkəzinin təməlini qoydu və “Palace” hotelinin açılışında iştirak etdi. 19–20 sentyabr 2024-cü ildə isə Xankəndidə bir sıra sosial və təhsil obyektlərinin, o cümlədən Qarabağ Universitetinin əsas tədris binasının və tələbə yataqxanasının açılışında iştirak etdi.

19 fevral 2025-ci ildə Prezident Xankəndidə “Bulud” hotelinin açılışında iştirak etdi, Zəfər parkının təməlini qoydu və Xankəndi tikiş fabrikinin fəaliyyəti ilə tanış oldu. 3–4 iyul 2025-ci ildə Xankəndi Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin təməlqoyma mərasimində iştirak etdi, Zəfər parkında görülən işlərlə tanış oldu, “Xankəndi” Biznes Mərkəzinin və Konqres Mərkəzinin açılışlarını həyata keçirdi və İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının 17-ci Zirvə görüşündə iştirak etdi. 19 iyul 2025-ci ildə isə III Şuşa Qlobal Media Forumunun iştirakçıları ilə Xankəndidə görüşdü.

Prezident İlham Əliyevin Xocalıya səfərləri də xüsusi tarixi və mənəvi əhəmiyyət daşıyır. 15 oktyabr 2023-cü ildə Xocalıda və Əsgəran qəsəbəsində Azərbaycan Bayrağı ucaldıldı. 20–22 dekabr 2023-cü ildə dövlət başçısı Xocalı rayonunun Şuşakənd, Dağdağan, Naxçıvanlı, Pircamal, Xanabad və Pirlər kəndlərinin ərazilərinə baxış keçirdi.

26 fevral 2024-cü ildə Prezident Xocalıya səfər edərək Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlini qoydu və rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşdü. 28 may 2024-cü ildə Xocalı şəhərində bərpa olunmuş yaşayış binalarına baxış keçirdi və şəhərə köçən sakinlərlə görüşdü. 2025-ci il fevralın 19-da Xocalının Ballıca kəndində bərpa işləri ilə tanış oldu və kəndə qayıdan sakinlərlə görüşdü. Həmin ilin may və iyul aylarında Xanabad, Təzəbinə və Xanyurdu kəndlərində, sentyabrda isə Şuşakənd, Seyidbəyli, Daşbulaq və Badara kəndlərində görülən işlərlə tanış oldu, sakinlərlə görüşlər keçirdi.

15 oktyabr 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyev Xocavənd şəhərində Azərbaycan Bayrağını ucaltdı. 20 dekabr 2023-cü ildə Qırmızı Bazar qəsəbəsinə və Şıx Dursun kəndinə baxış keçirdi. 2025-ci il sentyabrın 14-də dövlət başçısı Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsində oldu, burada inşa edilmiş məscidin açılışında iştirak etdi, Sos kəndinə və Qırmızı Bazar qəsəbəsinə baxış keçirdi və sakinlərlə görüşdü. Bu səfər Xocavənddə Böyük Qayıdış prosesinin yeni mərhələsinin mühüm hadisələrindən biri oldu.

15 oktyabr 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyev Ağdərə şəhərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı. Bu hadisə Ağdərənin həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. 18 mart 2025-ci ildə Prezident İlham Əliyev Ağdərədə Sərsəng su anbarından Umudlu kəndinə gedən avtomobil yolunun açılışında iştirak etdi. Həmin səfər çərçivəsində Ağdərənin Həsənriz kəndində sakinlərlə birlikdə Novruz tonqalını alovlandırdı, Suqovuşan kəndində inşa edilmiş yaşayış kompleksinin istifadəyə verilməsi mərasimində iştirak etdi və yeni mənzillərə köçən sakinlərə evlərin açarlarını təqdim etdi.

Beləliklə, 20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü yalnız tarixi hadisələrin xatırlanması deyil, Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam bərpasının və Qarabağda yeni həyatın başlanmasının rəmzidir. Bu gün həmin ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri həyata keçirilir, müasir infrastruktur yaradılır, yeni müəssisələr fəaliyyətə başlayır və insanlar uzun illərdən sonra öz doğma yurdlarına qayıdırlar. Azad edilmiş ərazilər artıq Azərbaycanın yeni inkişaf tarixinin mühüm ünvanlarına çevrilir. Bu şəhərlərin və rayonların bərpası, məskunlaşdırılması və gələcək inkişafı Qarabağın dirçəlişinin mühüm tərkib hissəsidir.

Tarixi Zəfərimizdən üç il sonra, 2023-cü il sentyabr ayının 19-20  tarixlərində rəşadətli Ordumuz  Azərbaycanın  Qarabağ iqtisadi rayonunda keçirdiyi antiterror tədbirlərini uğurla başa çatdıraraq separatçıları təslim olmağa məcbur etdi. Ölkəmizin qısa müddətdə, bir günə təmin etdiyi qələbə yenilməz Ordumuzun malik olduğu imkanların növbəti təqdimatı oldu. Dövlət başçısı, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev 20 sentyabr 2023-cü il  tarixdə xalqa müraciətində bildirdi ki,  ağır relyef şəraitində, düşmən tərəfindən uzun illər böyük mühəndislik işləri nəticəsində istehkamların mövcudluğu şəraitində, düşmən mövqelərinin təpələrdə, əlverişli yerlərdə yerləşdirilməsinə baxmayaraq, bizim hərbçilərimiz bir daha qeyd etdiyim kimi, qəhrəmanlıq, peşəkarlıq göstərmişlər və qısa müddət ərzində bütün istiqamətlər üzrə əhəmiyyətli dərəcədə hərbi uğurlar əldə etmişlər. Ermənistan dövlətinin Azərbaycan ərazisində qanunsuz yerləşdirilmiş və Ermənistan dövlətinin öhdəliyinə baxmayaraq, bu günə qədər çıxarılmamış ordunun böyük hissəsi tamamilə məhv edilmişdir. Hərbi texnika məhv edilmişdir və sıradan çıxarılmışdır: “Əməliyyat başlamazdan əvvəl mənim tərəfimdən bütün hərbi birləşmələrimizə bir daha ciddi tapşırıq verilmişdir ki, aparılan antiterror tədbirləri nəticəsində Qarabağ bölgəsində yaşayan erməni əhalisi zərbə altına düşməməlidir və mülki əhali qorunmalıdır. Biz həm yüksək dəqiqliyə malik silahlardan istifadə edərək buna nail olduq, eyni zamanda, Silahlı Qüvvələrimizin peşəkarlığı nəticəsində mülki vətəndaşlar tamamilə özlərini sığortalanmış vəziyyətdə hiss etmişlər. Eyni zamanda, göstəriş verilmişdir ki, mülki infrastruktura da heç bir zərbə dəyməməlidir, ancaq hərbi infrastruktur sıradan çıxarılmalıdır. Bir daha demək istəyirəm ki, ordumuzun, bütün Silahlı Qüvvələrimizin peşəkarlığı, texniki imkanları bizə bu vəzifəni şərəflə yerinə yetirməyə şərait yaratmışdır və bir daha Azərbaycan əsgəri, zabiti həm yüksək peşəkarlıq, həm də yüksək mənəvi keyfiyyətlər göstərmişdir”.

24 saatdan az müddətdə həyata keçirilən antiterror əməliyyatı nəticəsində Azərbaycan ərazisində qanunsuz yerləşən Ermənistan ordusu tam şəkildə tərksilah edilərək ölkəni tərk etdi. Qarabağda qeyri-qanuni xunta rejimi ləğv edildi, separatçıların əsas rəhbərləri həbs edildi və Azərbaycan öz dövlət suverenliyini tam təmin etdi. Azərbaycanın Zəfər tarixi Xankəndi, Xocalı, Ağdərə, Xocavənd, Əsgəranda üçrəngli bayrağımızın yüksəldilməsi, ərazi bütövlüyümüzün tam bərpası ilə yekunlaşdı.  Azərbaycan Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyev 2023-cü il oktyabrın 15-də Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərlərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı.

Suverenliyimizin tam bərpası ilə Azərbaycan yeni dövrə qədəm qoydu. Cənab İlham Əliyevin Sərəncamı ilə 20 Sentyabr Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edildi. Sərəncamda da qeyd olunduğu kimi, hər bir xalq üçün öz taleyinə sahib olmaq, müstəqil dövlətini yaradaraq inkişaf etdirmək onun ən böyük nailiyyətidir. Tarixin müxtəlif mərhələlərində üzləşdiyi çətinliklərə, işğala, məhrumiyyətlərə baxmayaraq, heç bir qüvvə xalqımızın müstəqillik, dövlətçilik əzmini sarsıda bilməmişdir. Azərbaycan xalqı bu gün öz müstəqil dövlətinə sahibdir, qəhrəman əsgər və zabitlərimizin, şəhidlərimizin qanı hesabına əldə edilmiş ərazi bütövlüyümüz, suverenliyimiz xalqımızın milli sərvətidir. 2023-cü il sentyabrın 20-də Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində qanunun aliliyinin təmin olunduğunu və Azərbaycan Respublikasının dövlət suverenliyinin bərpa edildiyini nəzərə alaraq imzalanan bu sənəd Zəfərlərimizin təqdmatında, əbədiləşdirilməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Bu gün hər birimiz bayramlarımız sırasına Zəfər Gününün, Dövlət Suverenliyi Gününün daxil edilməsindən qürurluyuq.

20 Sentyabr, həmçinin Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günüdür. Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin bununla bağlı 18 sentyabr 2024-cü ildə Sərəncaç imzaladı. Bu əlamətdar günün təsis olunması uzun və məşəqqəti 30 il, minlərlə azərbaycanlı igidin canları və qanları bahasına başa gəlmişdir. Bu günün təsis edilməsi həmçinin Ermənistanın və qondarma Dağlıq Qarabağın terrorçu silahlı dəstələrinin tör-töküntülərinin tərk-silah edilərək ərazilərimizdən birdəfəlik çıxarılması ilə bağlıdır.  Suverenliyimizin bərpasından ötən üç ildə Xankəndidə, Xocalıda, Xocavənddə, Ağdərədə ölçüyəgəlməz bərpa-quruculuq işləri həyata keçirilib. Soydaşlarımızın bu torpaqlara qayıdışı mərhələ-mərhələ həyata keçirilir. Ötən dövr ərzində dövlət başçısı İlham Əliyevin azad  Xankəndiyə, Xocalıya, Ağdərəyə, Xocavəndə səfərlərinin say tərkibinə diqqət yetirmək kifayətdir. Cənab İlham Əliyev təkcə Xankəndiyə 16 səfər edib. Bu gün sakinlərinə qovuşan şəhərlərimiz sırasında Xankəndinin, Xocalının, Xocavəndin də adı var. Qısa müddətdə bu torpaqlara Böyük Qayıdışın həyata keçirilməsi görülən işlərin aydın mənzərəsini yaradır. Dövlət başçısı İlham Əliyev 20 sentyabr 2020-ci il tarixdə xalqa müraciətində suverenliyimizin tam bərpası ilə nəticələnən bir günlük antiterror tədbirlərinə gedən yoldan ətraflı bəhs edərək  bu çağırışı etmişdir ki,  İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatanda mən demişdim, biz Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru cənnətə çevirəcəyik və çeviririk, hər gələn insan onu görür. Eyni şəraiti biz Xankəndidə, Ağdərədə, Xocavənddə, kəndlərdə yaradacağıq, Əsgəranda yaradacağıq. Bu, bizim əlimizdədir.

Suveren Azərbaycan Respublikasının hər bir vətəndaşı qürur dolu, sevincli günlərini yaşayır. Məhz ona görə ki, bir qərinəlik işğaldan sonra torpaqlarımız yağı düşməndən azad olundu, müstəqil Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü təmin edildi. Həm də ona görə ki, müharibədən çıxmış ölkə olmaqla sarsımadıq, sınmadıq və bu gün respublikamız müstəqil, suveren dövlət olaraq mətin addımlarla irəliləyir, inkişaf edir və güclənir. Ulu Öndərin siyasi kursu, yaratdığı dövlətçilik ənənələri onun layiqli davamçısı, Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir.

Cənab İlham Əliyev Azərbaycanı Heydər Əliyevin arzuladığı bir səviyyəyə çatdırıb, Ümummilli Liderimizin görmək istədiyi ölkəyə çevirib. Sözün əsil mənasında Ulu Öndərin “İnanıram ki, mənim axıra çatdıra bilmədiyim taleyüklü məsələləri planları, işləri Sizin köməyiniz və dəstəyinizlə İlham Əliyev başa çatdıra biləcək” ifadəsi tam reallığa çevrilib.

Bu gün Azərbaycan xalqı çox xöşbəxtdir. Biz bir nömrəli problemimizi həll etmişik. Erməni separatizminin kökünü kəsərək Qarabağı terrorçulardan təmizləmişik. Şuşada, Xocalıda, Xankəndidə, bütün Qarabağda dalğalanan üçrəngli bayrağımız hər bir Azərbaycanlı üçün xoşbəxtlik, fərəh, qürur, ləyaqət mənbəyidir.

Belə ki, Azərbaycan torpaqlarının erməni qəsbkarlarının 30 illik işğalından sonra Müzəffər Ali Baş Komandanımız, Prezident İlham Əliyevin "Dəmir yumruq" əməliyyatı ilə cəmi 44 günə Ermənistan diz çökdürüldü. Xalqın yurd həsrətinə son qoyuldu. Dünya Azərbaycanın gücünə, qüdrətinə şahidlik etdi və İkinci Qarabağ müharibəsi son yüz ildə şərəf və qəhrəmanlıq salnaməsi kimi tarixə yazıldı. Möhtəşəm Qələbə nəticəsində Azərbaycan Respublikasının suverenliyi tam bərpa edildi. Azərbaycan xalqının həyatında müstəsna əhəmiyyət kəsb edən şanlı Zəfər sayəsində bu gün Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı suverenliyimizin bərqərar olduğu bütün ərazilərdə əzəmətlə dalğalanmaqdadır.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlamış 44 günlük Vətən müharibəsindəki tarixi qələbəmiz və ondan üç il sonra-2023-cü ilin 19-20 sentyabr tarixlərində Silahlı Qüvvələrimizin həyata keçirdiyi cəmi 23 saat davam edən antiterror tədbirləri nəticəsində suverenliyimizin tam bərpa olunması bir daha Ermənistana və ona havadarlıq edən dövlətlərə nümayiş etdirdi ki, ədalət və beynəlxalq hüquq deyilən məfhumlar mövcuddur, ən əsası sonda zəfər çalan yalanlara deyil, real faktlara, tarixi həqiqətlərə söykənən siyasət olur.

Azərbaycan tarixində əlamətdar gün olan 15 oktyabr tarixində isə Azərbaycan bayrağının Xankəndində ucalması heç də təsadüfi deyil. Məhz 2003-cü ilin bu günündə cənab İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının prezidenti seçilmişdir və andiçməsi zamanı xalqa verdiyi vədlərin hamısı bu gün reallığa çevrilir.  Xalqına verdiyi bütün vədləri yerinə yetirən, sözü imzası qədər keçərli olan Lider oktyabrın 15-də Xankəndidə üçrəngli bayrağımızı qaldırmaqla xalqımıza Zəfərimizin təntənəsini yaşatdı, iki yüz illik məkrli planın - Cənubi Qafqazın erməniləşdirilməsi siyasətinin qarşısını aldı.

Dövlət başçısının öz xalqı qarşısında verdiyi bütün vədləri uğurla yerinə yetirməsi, hər bir azərbaycanlıya və ölkəmizin problemlərinə böyük həssaslıqla yanaşması isə Prezident İlham Əliyevin “Mən hər bir azərbaycanlının Prezidenti olacağam” vədinin mütləq surətdə reallaşdığını bir daha təsdiqləyir. Bu reallıq isə xalqımız tərəfindən sevilir, dəyərləndirilir və qorunur.

Prezident İlham Əliyev ilk öncə 20 illik fəaliyyəti dövründə demokratiyanın milli kimliyimizlə uzlaşan bir sistem olduğunu dünyaya sübut etdi və intellektual əsaslara söykənən modernist cəmiyyət formalaşdıra bildi. Bu gün Azərbaycanın müxtəlif sahələrdə təcrübəsi hətta inkişaf etmiş ölkələr üçün nümunə göstərilir. Təkcə ölkəmizdə deyil, bütün dünyada müasir lider obrazı yaratmış Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi çoxşaxəli inkişaf strategiyalası və siyasi müdrikliyi nəticəsində ölkəmiz hazırda bütün maraqların kəsişdiyi və milli maraqlarımızın öndə tutulduğu geopolitik məkana çevrilib.

Bu gün güclü xalq, güclü dövlət, güclü lider vəhdəti müasir Azərbaycanın qüdrətinə çevrilib.  2003-cü il 15 oktyabr prezident seçkilərindən start götürən və zamanın axarında öz layiqli yerini tutan Azərbaycan dövləti Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti və müdrik rəhbərliyi sayəsində inkişaf edir və çiçəklənir.

Artıq ölkəmizin qarşısında yeni perspektivlər açılıb, Azərbaycan milli inkişafın yeni mərhələsinə qədəm qoyub. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə nəhəng bərpa-quruculuq işlərinin aparılması, regionda kommunikasiyaların yaradılması, o cümlədən Zəngəzur dəhlizinin açılması, yeni əməkdaşlıq platformalarında ikitərəfli və çoxtərəfli münasibətlərin inkişafı, milli həmrəyliyin gücləndirilməsi, sosial, iqtisadi, siyasi və hüquqi islahatların dərinləşdirilməsi və digər mühüm amillər Azərbaycanın Heydər Əliyev ideyaları əsasında və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni zirvələr fəth etməsinə imkan verəcəkdir.

Xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik tarixində mühüm əhəmiyyət daşıyan və Prezident İlham Əliyevin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə qeyd edilən 20 sentyabr tarixi Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində dövlət suverenliyinin və konstitusiya quruluşunun tam bərpa olunmasını təcəssüm etdirən mühüm tarixi hadisədir.

Azərbaycan xalqı müstəqilliyinin bərpasından sonra qarşıya çıxan ən mühüm vəzifələrdən biri ölkənin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin təmin edilməsi olmuşdur. Uzun illər davam edən işğal nəticəsində Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərində dövlət hakimiyyətinin və Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsinin tam tətbiqi mümkün olmamışdır. Bu vəziyyət həm ölkənin dövlətçilik maraqları, həm də milyonlarla insanın fundamental hüquqları baxımından ciddi nəticələr doğurmuşdur. Azərbaycan dövlətinin rəsmi sənədlərində ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri kimi təqdim edilmişdir.

Dövlətimizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm mərhələ 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən Vətən müharibəsi olmuşdur. Müharibənin nəticəsində Azərbaycanın bir sıra şəhər, rayon və kəndləri işğaldan azad edilmiş, ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nəticələr əldə olunmuşdur. Belə ki, 2020-ci il hadisələri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası prosesinin əsas mərhələlərindən biri idi. 2020-ci il hadisələrindən sonra Azərbaycanın qarşısında duran əsas məsələlərdən biri Qarabağ bölgəsində dövlət suverenliyinin və konstitusiya quruluşunun tam bərpası idi.

2023-cü il 19 sentyabr Azərbaycan tarixində mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi yadda qaldı. Həmin gün Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonunda genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması, Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqlarının tərksilah edilərək Azərbaycan ərazilərindən çıxarılması və Konstitusiya quruluşunun bərpası məqsədilə lokal xarakterli antiterror əməliyyatına başlanıldı. Əməliyyat cəmi 23 saat 43 dəqiqə davam etdi və sentyabrın 20-də başa çatdı. Nəticədə Azərbaycan Ordusu qarşısına qoyulan vəzifələri yüksək peşəkarlıqla yerinə yetirdi və ölkəmizin dövlət suverenliyi tam bərpa olundu.

Əməliyyatın qısa müddətdə başa çatması Azərbaycan Ordusunun peşəkarlığını, hazırlığını və yüksək döyüş qabiliyyətini nümayiş etdirdi. Ağır relyef və əvvəlcədən hazırlanmış mühəndis istehkamlarına baxmayaraq, Azərbaycan Ordusu bütün istiqamətlərdə mühüm hərbi nəticələr əldə etdi. Əməliyyat nəticəsində 406 kvadratkilometr ərazi Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçdi.

Əməliyyatın digər mühüm xüsusiyyəti isə mülki əhalinin qorunmasına xüsusi diqqət yetirilməsi idi. Azərbaycan hərbi birləşmələrinə Qarabağda yaşayan erməni əhalisinin zərər görməməsi ilə bağlı tapşırıqlar verilmiş, mülki şəxslər müxtəlif vasitələrlə xəbərdar edilmişdi. Qadınlar, uşaqlar, yaşlılar, fiziki məhdudiyyətli şəxslər və xəstələrə tibbi və digər yardımlar göstərilməsi üçün müvafiq tədbirlər görülmüşdü.

Uğurlu keçən əməliyyatlar nəticəsində Xocalı qatilləri və illərdir torpaqlarımızı əsarət altında saxlayan canilər də hüquq önündə cavab verməyə məcbur qaldılar. Qondarma rejimin üzvləri ilə bağlı cinayət işi üzrə məhkəmə prosesi yekunlaşıb. Ötən illər ərzində toplanmış təkzibolunmaz sübutlar və faktlar əsasında Ermənistan silahlı qüvvələri, həmçinin qanunsuz silahlı birləşmələr tərəfindən Azərbaycan xalqına qarşı cinayətlər törətmiş terrorçu dəstənin üzvləri layiqli cəzalarını alıblar. Beynəlxalq hüquqa və BMT Nizamnaməsinə uyğun olaraq ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etmiş Azərbaycan qondarma rejim yaradaraq sülh və insanlığa qarşı cinayətlər, müharibə cinayətləri və terrorçuluq da daxil olmaqla, ağır cinayətlərdə təqsirli bilinənləri məsuliyyətə cəlb etmək üçün tam qanuni hüquqa malikdir.

Bu hadisədən sonra Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində dövlət suverenliyinin təmin edilməsi və Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsinin bərqərar olması dövlətin rəsmi mövqeyində xüsusi tarixi əhəmiyyət daşıyan nəticə kimi qiymətləndirilmişdir. Bundan sonra Prezident cənab İlham Əliyevin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Dövlət Suverenliyi Günü təsis edilmiş və həmin vaxtdan hər il sentyabrın 20-si Azərbaycan Respublikasında Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd edilir. Bununla da, 20 Sentyabr Azərbaycanın müasir tarixində dövlətçilik, ərazi bütövlüyü və suverenlik anlayışlarının vəhdətini ifadə edən rəsmi tarixlərdən birinə çevrilmişdir.

Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində mühüm hadisələrin yaddaşda qorunmasına xidmət edir. Bu gün xalqın dövlət müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və suverenlik kimi fundamental dəyərlərə münasibətini ifadə edən əlamətdar tarixdir. Suverenliyin bərpası Azərbaycan cəmiyyətində dövlətçilik şüurunun, milli həmrəyliyin və tarixi yaddaşın əhəmiyyətini də ön plana çıxarmışdır. Dövlətin ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi ilə yanaşı, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq proseslərinin həyata keçirilməsi də yeni mərhələnin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.

Ölkəmizdə dövlət suverenliyinin və konstitusiya dəyərlərinin əhəmiyyəti 2025-ci ildə ayrıca diqqət mərkəzinə çəkilmişdir. Dövlət başçısının 28 dekabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə 2025-ci il Azərbaycanda “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilmişdir. Bu qərar Konstitusiyanın və dövlət suverenliyinin Azərbaycan dövlətçiliyindəki rolunun ictimaiyyətə çatdırılması, hüquqi maarifləndirmənin gücləndirilməsi və dövlətçilik tarixinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətli addım olmuşdur.

20 sentyabr Azərbaycan xalqının müstəqillik və dövlətçilik tarixinin mühüm səhifələrindən biri kimi yeni nəsillərə suverenliyin, ərazi bütövlüyünün, Konstitusiyanın aliliyinin və dövlət müstəqilliyinin əhəmiyyətini anlatmaq baxımından xüsusi məna daşıyır. Bütün Respublika ərazisində bu günün qeyd olunması həmçinin Azərbaycanın müasir tarixində mühüm rol oynamış şəhidlərin xatirəsinin yad edilməsini, Vətən uğrunda xidmət göstərmiş hərbçilərin və dövlət qurumlarının fəaliyyətinin xatırlanmasını və ölkənin ərazi bütövlüyü uğrunda aparılmış mübarizənin tarixi aspektlərinin öyrənilməsini əhatə edir.

Azərbaycanın son illərdə keçdiyi yolu bir sözlə ifadə etmək lazım gəlsə, bu söz “dəyişiklik” ola bilər. Ancaq söhbət yalnız yeni binalardan, yolların çəkilməsindən və iqtisadi göstəricilərdən getmir. Ən böyük dəyişiklik dövlətin öz gücünə inamında, xalqın milli ruhunda və Azərbaycanın gələcəyinə münasibətdə baş verib. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkə uzun illər qarşısında dayanan ağır məsələləri həll edərək yeni məqsədlərin müəyyənləşdirildiyi tamamilə fərqli tarixi mərhələyə daxil olub.

İlham Əliyevin dövlət idarəçiliyində diqqət çəkən cəhətlərdən biri böyük məqsədlərin mərhələli şəkildə həyata keçirilməsidir. Ölkənin iqtisadi imkanlarının artırılması, mühüm enerji layihələrinin gerçəkləşdirilməsi, müasir infrastrukturun yaradılması və müdafiə potensialının gücləndirilməsi ayrı-ayrı sahələrdə aparılan siyasət olmaqla yanaşı, Azərbaycanın strateji qüdrətinin formalaşdırılmasına xidmət edən vahid xəttin tərkib hissələri olub. Bu yanaşma dövlətin həm iqtisadi, həm siyasi, həm də təhlükəsizlik baxımından daha möhkəm dayaqlar üzərində dayanmasına imkan yaradıb.

Azərbaycanın inkişafında regionların yenilənməsi ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Ölkənin müxtəlif şəhər və rayonlarında yolların, məktəblərin, xəstəxanaların, elektrik və su təsərrüfatının yenilənməsi insanların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına xidmət edib. Yeni müəssisələrin və istehsal sahələrinin yaradılması isə bölgələrdə iqtisadi fəallığın artırılmasına imkan verib. Prezident İlham Əliyevin bölgələrə səfərləri və həyata keçirilən layihələrlə yerində tanış olması regionların inkişafına verilən önəmin göstəricilərindən biridir.

Bütün bunlarla yanaşı, Azərbaycan xalqının qarşısında onilliklər boyu dəyişməyən bir böyük məqsəd vardı – Qarabağa qayıtmaq. Nəsillər bu arzunu bir-birinə ötürdü, yüz minlərlə insan doğma yurdunun həsrətini yaşadı. 2020-ci ildə Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusunun qazandığı tarixi Zəfər həmin həsrətin sonunu gətirən böyük dönüş nöqtəsi oldu. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdi, sonrakı mərhələdə isə bütün ərazisində suverenliyini təmin etdi.

Tarixi Qələbənin ən uca zirvəsində isə şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsi dayanır. Azərbaycanın bütövlüyü uğrunda canından keçən Vətən övladlarının fədakarlığı heç zaman unudula bilməz. Qazilərimizin göstərdiyi igidlik də xalqımızın qəhrəmanlıq tarixinin ayrılmaz hissəsidir. Şəhid ailələrinin və qazilərin dövlət tərəfindən qayğı ilə əhatə olunması, onların sosial təminatı, mənzil, müalicə və reabilitasiya məsələlərinin diqqətdə saxlanılması Vətən qarşısında göstərilən xidmətə verilən dəyərin ifadəsidir. Qalib Azərbaycanın bugünkü qürurunda onların əvəzsiz payı vardır.

Qarabağın azadlığı ilə Azərbaycan üçün mübarizənin mahiyyəti dəyişdi. Dünən məqsəd torpağı azad etmək idisə, bu gün məqsəd həmin torpaqda həyatı əbədi etməkdir. Ağdamda, Füzulidə, Laçında, Zəngilanda, Cəbrayılda, Kəlbəcərdə və digər ərazilərdə aparılan quruculuq işləri bu yeni mərhələnin miqyasını nümayiş etdirir. Yolların çəkilməsi, yaşayış komplekslərinin salınması, sosial obyektlərin yaradılması və iqtisadi fəaliyyət üçün yeni imkanların formalaşdırılması Qarabağ və Şərqi Zəngəzuru ölkənin inkişaf edən bölgələrindən birinə çevirmək məqsədi daşıyır.

Böyük Qayıdışın hər yeni ünvanı isə Azərbaycanın tarixində ayrıca bir hadisədir. Uzun illər başqa bölgələrdə yaşayan ailələrin doğma torpaqlarına qayıdaraq yeni evlərinin qapısını açması Qələbənin insan həyatında görünən ən böyük nəticələrindəndir. Qarabağda yenidən məktəb zənglərinin səslənməsi, küçələrdə uşaqların görünməsi, ailələrin öz gələcəklərini həmin torpaqlarda planlaşdırması azadlığın artıq gündəlik həyata çevrildiyini göstərir. Ən böyük quruculuq da məhz budur – torpağa insanı, insana isə doğma yurdunu qaytarmaq.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın növbəti inkişaf mərhələsində iqtisadi yenilənmə mühüm yer tutur. Sahibkarlığın genişləndirilməsi, yerli istehsalın artırılması, kənd təsərrüfatının müasirləşdirilməsi, yeni sənaye imkanlarının yaradılması və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi iqtisadiyyatın daha dayanıqlı əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edir. Yaşıl enerji layihələri isə Azərbaycanın gələcək iqtisadi potensialının yeni istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir.

Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi də ölkənin daxili gücü ilə paralel şəkildə inkişaf edir. Enerji və nəqliyyat layihələrində iştirak, müxtəlif dövlətlərlə strateji əməkdaşlıq və beynəlxalq platformalarda fəal mövqe ölkənin siyasi çəkisini artırır. Azərbaycan artıq yerləşdiyi coğrafiyanın sadəcə iştirakçısı olmaqla kifayətlənmir, regional iqtisadi və siyasi proseslərdə öz maraqlarını müdafiə edən tərəf kimi çıxış edir.

Bu gün Azərbaycan üçün ən böyük məsələ keçmişin problemlərindən danışmaq deyil, qazanılmış tarixi imkanlarla necə böyük gələcək qurmaqdır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkə Qələbədən quruculuğa, quruculuqdan isə yeni inkişaf məqsədlərinə doğru irəliləyir. Azad edilmiş torpaqlarda yüksələn yeni şəhərlər, evlərinə dönən insanlar, genişlənən iqtisadi imkanlar və dövlətin möhkəmlənən beynəlxalq mövqeyi eyni böyük mənzərənin hissələridir. Bu mənzərənin adı isə bütöv, qalib və gələcəyinə inamla baxan Azərbaycandır.

Bir dövlətin gələcəyini yalnız malik olduğu sərvətlər deyil, həmin sərvətləri hansı məqsədə yönəltdiyi, tarixin qarşısına çıxardığı fürsətlərdən necə istifadə etdiyi və ən çətin məqamlarda nümayiş etdirdiyi iradə müəyyənləşdirir. Azərbaycan son illərdə həm ciddi sınaqlardan keçib, həm də uzun illər əlçatmaz görünən böyük milli məqsədlərə nail olub. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ölkənin keçdiyi bu mərhələ dövlətin siyasi iradəsinin güclənməsi, milli maraqların daha qətiyyətlə qorunması və Azərbaycanın öz gələcəyini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirməsi ilə xarakterizə olunur.

İlham Əliyevin dövlətçilik baxışında Azərbaycanın yalnız bugünkü vəziyyəti deyil, onilliklər sonrakı mövqeyi də mühüm yer tutur. Buna görə həyata keçirilən iri layihələrin bir çoxu ani nəticədən daha çox strateji perspektivə hesablanıb. Enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, ölkə daxilində müasir infrastrukturun yaradılması və iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın gələcək imkanlarını möhkəmləndirən əsaslardan birinə çevrilib.

Ölkənin bölgələrində baş verən dəyişikliklər bu siyasətin gündəlik həyatda görünən tərəfidir. Vaxtilə ciddi infrastruktur çatışmazlıqları yaşayan yaşayış məntəqələrində yolların yenilənməsi, qazlaşdırma və elektrik təminatının yaxşılaşdırılması, məktəb və səhiyyə obyektlərinin tikilməsi regionların sosial-iqtisadi inkişafına təsir göstərib. Azərbaycanın inkişafının yalnız paytaxtın sərhədləri daxilində qalmaması, ən ucqar yaşayış məntəqələrinə qədər çatması dövlət siyasətinin qarşısında duran mühüm məqsədlərdən biri olub.

Prezident İlham Əliyevin adı ilə bağlı olan ən böyük tarixi hadisə isə şübhəsiz ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasıdır. Qarabağ problemi uzun illər bir xalqın qəlbində açıq yara kimi yaşamışdı. Nəsillər dəyişir, lakin Şuşaya, Laçına, Kəlbəcərə, Ağdama və digər doğma torpaqlara qayıdış arzusu dəyişmirdi. 2020-ci ildə Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusunun qazandığı tarixi Zəfər həmin arzunu gerçəkliyə çevirdi. Azərbaycan xalqı öz tarixinin ən böyük milli məqsədlərindən birinə çatdı.

Bu Qələbənin əsl müəllifləri sırasında Azərbaycan əsgərinin adı hər zaman xüsusi ehtiramla çəkiləcək. Vətən uğrunda şəhidlik zirvəsinə ucalan qəhrəmanlarımız və sağlamlığını döyüş meydanında itirən qazilərimiz xalqımızın azadlıq tarixində əbədi yaşayacaqlar. Şəhid ailələrinə, qazilərə və müharibə iştirakçılarına göstərilən dövlət qayğısının davam etdirilməsi onların Vətən qarşısında xidmətlərinə verilən qiymətin ifadəsidir. Onların sosial müdafiəsinin, tibbi və reabilitasiya imkanlarının yaxşılaşdırılması, mənzil təminatı istiqamətində həyata keçirilən proqramlar dövlətin bu təbəqəyə xüsusi münasibətini göstərir.

Azərbaycanın Zəfərdən sonrakı davranışı isə onun qarşısına hansı gələcəyi qoyduğunu göstərir. Azad edilmiş ərazilərdə dağıntıları sadəcə aradan qaldırmaq deyil, tamamilə yeni həyat qurmaq istiqaməti seçilib. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaradılan yollar, tunellər, yaşayış məntəqələri, məktəblər, enerji obyektləri və digər infrastruktur böyük bir regionun yenidən iqtisadi və sosial həyata qaytarılmasına xidmət edir. Vaxtilə viran qoyulmuş ərazilərin müasir yaşayış məkanlarına çevrilməsi Azərbaycan dövlətinin quruculuq imkanlarını nümayiş etdirir.

Böyük Qayıdışın hər yeni mərhələsi isə bu quruculuğa canlı ruh verir. İnsanların öz ata-baba torpaqlarına dönməsi ilə yeni tikilən evlər sadəcə binalar olmaqdan çıxır, yenidən ailə ocağına çevrilir. Məktəblərdə uşaqların səsi eşidilir, küçələrdə gündəlik həyat başlayır, illərlə xəritədə həsrət ünvanı kimi görünən şəhər və kəndlər yenidən Azərbaycanın canlı sosial məkanına qovuşur. Qələbənin ən böyük mənəvi davamı da məhz budur – azad edilmiş torpaqlarda Azərbaycan həyatının əbədi bərqərar olması.

İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə gələcəyin Azərbaycanı üçün müəyyənləşdirilən istiqamətlər sırasında iqtisadi yenilənmə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qeyri-neft sektorunun böyüməsi, yerli istehsalın gücləndirilməsi, sahibkarlıq təşəbbüslərinin genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılması və texnoloji yeniliklərin tətbiqi dayanıqlı iqtisadi modelin qurulmasına xidmət edir. Yaşıl enerji potensialından istifadə və rəqəmsal transformasiya isə yeni dövrün iqtisadi imkanlarını genişləndirən sahələr kimi ön plana çıxır.

Azərbaycan eyni zamanda coğrafi mövqeyini böyük beynəlxalq üstünlüyə çevirmək istiqamətində fəaliyyət göstərir. Avropa ilə Asiyanın arasında yerləşən ölkənin enerji və nəqliyyat bağlantılarında rolunun artması onun iqtisadi əhəmiyyətinə əlavə siyasi çəki qazandırır. Müxtəlif ölkələrlə qurulan əməkdaşlıq münasibətləri və beynəlxalq platformalarda nümayiş etdirilən fəallıq Azərbaycanın öz maraqlarını müdafiə edən və tərəfdaşlıq üçün açıq olan dövlət kimi mövqeyinin gücləndirilməsinə xidmət edir.

Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan artıq bir vaxtlar qarşısında duran ən ağır tarixi məsələnin həllindən sonrakı mərhələni yaşayır. Yeni dövrün əsas sualı torpaqlarımızı necə azad etmək deyil, azad və bütöv Azərbaycanı gələcək nəsillər üçün necə daha qüdrətli etməkdir. Qarabağda yandırılan hər yeni ev işığı, yaradılan hər müəssisə, tikilən hər məktəb və ölkənin gələcəyinə yönəldilən hər böyük layihə bu suala verilən cavabın bir hissəsidir. İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın qarşısında indi daha böyük bir hədəf dayanır: tarixi Qələbəni uzunmüddətli tərəqqiyə çevirmək və gələcək nəsillərə daha güclü, daha inkişaf etmiş Azərbaycan əmanət etmək.

Azərbaycanın son illərdə keçdiyi inkişaf yolu ölkənin müxtəlif sahələrdə əldə etdiyi nailiyyətlərlə xarakterizə olunur. Bu dövrdə həyata keçirilən dövlət proqramları, iqtisadi islahatlar, infrastruktur layihələri və beynəlxalq əməkdaşlıq təşəbbüsləri ölkənin inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə aparılan siyasət dövlət idarəçiliyində davamlılığın qorunmasına, milli maraqların müdafiəsinə və Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə yönəlib.

Daxili siyasətdə sosial rifahın yüksəldilməsi mühüm istiqamətlərdən biri kimi diqqət çəkir. Son illər ərzində yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların yenilənməsi, müasir məktəblərin, xəstəxanaların və digər sosial obyektlərin tikintisi regionların inkişafına töhfə verən layihələr sırasında yer alır. Həyata keçirilən sosial proqramların məqsədi vətəndaşların yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması, məşğulluğun artırılması və ölkənin bütün bölgələrində balanslı inkişafın təmin edilməsidir.

İqtisadi sahədə aparılan islahatlar Azərbaycanın dayanıqlı inkişaf modelinin formalaşdırılmasına xidmət edir. Qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi, sahibkarlığın təşviq olunması, investisiya imkanlarının artırılması və yeni sənaye müəssisələrinin yaradılması iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində atılan mühüm addımlar kimi dəyərləndirilir. Müasir texnologiyaların tətbiqi, kənd təsərrüfatının inkişafı və ixrac potensialının genişləndirilməsi ölkənin iqtisadi imkanlarının artırılmasına şərait yaradır.

Azərbaycanın xarici siyasətində milli maraqların qorunması əsas prinsiplərdən biri hesab olunur. Müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı hörmətə əsaslanan əməkdaşlıq münasibətlərinin inkişaf etdirilməsi, enerji və nəqliyyat layihələrinin reallaşdırılması, beynəlxalq təşkilatlarla fəal əməkdaşlıq ölkənin qlobal miqyasda mövqeyini gücləndirən amillər kimi göstərilir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən diplomatik fəaliyyət Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş imicinin möhkəmlənməsinə öz töhfəsini verir.

Ölkənin müasir tarixində xüsusi yer tutan hadisələrdən biri Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı əldə olunan nəticələrdir. Bu proses milli birliyin, dövlət institutlarının və Silahlı Qüvvələrin fəaliyyətinin əhəmiyyətini nümayiş etdirən mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir. Dövlətin qarşısında duran əsas məqsədlərdən biri əldə olunan nəticələrin davamlı inkişaf və sabitliklə möhkəmləndirilməsi olub.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa və yenidənqurma işləri ölkənin ən iri inkişaf layihələrindən biri hesab olunur. Yeni yaşayış məhəllələrinin salınması, müasir infrastrukturun qurulması, hava limanlarının, avtomobil yollarının, təhsil və səhiyyə müəssisələrinin istifadəyə verilməsi həmin bölgələrin sosial-iqtisadi həyatının yenidən formalaşdırılmasına xidmət edir. Doğma torpaqlarına qayıdan sakinlər üçün yaradılan şərait bu prosesin əsas istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Sosial siyasətdə şəhid ailələri, qazilər və müharibə veteranlarına göstərilən dövlət dəstəyi xüsusi yer tutur. Onların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, mənzil təminatı, tibbi xidmətlərə çıxış imkanlarının artırılması və müxtəlif sosial layihələrin həyata keçirilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunur. Bu sahədə görülən işlər həmin kateqoriyadan olan vətəndaşların rifahının yüksəldilməsinə yönəlmiş tədbirlər sırasında göstərilir.

Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi, iqtisadi və humanitar platformalarda fəal iştirakı ölkənin nüfuzunun artmasına təsir göstərən amillərdən hesab olunur. Müxtəlif istiqamətlər üzrə beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın qlobal proseslərdə iştirakını daha da gücləndirir və ölkənin regionda mühüm tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirir.

Bu gün Azərbaycanın inkişaf strategiyası iqtisadi tərəqqinin davam etdirilməsi, sosial rifahın yüksəldilməsi, dövlət institutlarının daha da gücləndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi kimi prioritetlər üzərində qurulur. Bu istiqamətdə həyata keçirilən layihələr ölkənin uzunmüddətli inkişaf məqsədlərinə xidmət edən addımlar kimi qiymətləndirilir və müasir Azərbaycanın gələcəyinə hesablanmış inkişaf konsepsiyasının tərkib hissəsi kimi təqdim olunur.

Prezident İlham Əliyevin Qırğız Respublikasına işgüzar səfəri və Bişkekdə keçirilən “ŞƏT plyus” formatlı görüşdə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın xarici siyasət gündəliyində mühüm yer tutan məsələləri bir daha ön plana çıxardı. Dövlət başçısının çıxışında Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərin dərinləşdirilməsindən Cənubi Qafqazda sülhün möhkəmləndirilməsinə, beynəlxalq hüququn işlək mexanizmlərlə təmin olunmasından çoxtərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsinə qədər bir sıra strateji istiqamətlər əhatə olundu.

Azərbaycanın Qırğızıstanla əlaqələri artıq ənənəvi dostluq münasibətlərinin hüdudlarını aşaraq daha yüksək siyasi məzmun qazanıb. Ölkələr arasında imzalanmış müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə də Bakı ilə Bişkek arasındakı qarşılıqlı etimadın və siyasi yaxınlığın konkret göstəricisidir. Tarixi və mədəni bağlarla möhkəmlənən münasibətlər hazırda iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, enerji və digər sahələr üzrə geniş əməkdaşlıq imkanları ilə tamamlanır.

Bu proses eyni zamanda Azərbaycanın bütövlükdə Mərkəzi Asiya istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin miqyasının genişləndiyini göstərir. Azərbaycan region dövlətləri ilə münasibətlərini yalnız ortaq tarixi və mənəvi dəyərlər üzərində deyil, qarşılıqlı iqtisadi maraqlar və uzunmüddətli strateji layihələr əsasında inkişaf etdirir. Xəzər dənizi isə bu baxımdan ayıran deyil, Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanı və daha geniş mənada Avropanı birləşdirən mühüm coğrafi körpüyə çevrilir.

Bişkekdə səslənən mühüm siyasi mesajlardan biri də Cənubi Qafqazın gələcəyi ilə bağlı oldu. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin mətninin paraflanması uzun illər davam etmiş qarşıdurmadan sonrakı mərhələnin mühüm siyasi nəticələrindən biri kimi təqdim edildi. Prezident İlham Əliyevin Cənubi Qafqazın sülh zonasına çevrilməkdə olduğunu bildirməsi region üçün formalaşan yeni reallığın mahiyyətini ifadə edir.

Artıq gündəlikdə münaqişə deyil, sülhün real iqtisadi və kommunikasiya imkanlarına çevrilməsi dayanır. Ermənistanla neft məhsullarının tədarükü, üçüncü ölkələrə məxsus yüklərin tranziti, qarşılıqlı ticarətin genişləndirilməsi və yeni yerüstü nəqliyyat bağlantılarının yaradılması istiqamətində görülən işlər göstərir ki, normallaşma prosesi tədricən praktiki əməkdaşlıq müstəvisinə keçir. Belə layihələrin reallaşması təkcə Azərbaycan və Ermənistan üçün deyil, bütövlükdə regionun iqtisadi gələcəyi üçün yeni imkanlar yarada bilər.

Azərbaycanın yanaşması ondan ibarətdir ki, uzunmüddətli sülh yalnız siyasi sənədlərlə məhdudlaşmamalı, xalqlar və dövlətlər arasında iqtisadi maraqların uzlaşdırılması ilə möhkəmləndirilməlidir. Ticarət, tranzit və kommunikasiya əlaqələrinin genişlənməsi qarşılıqlı asılılığı artırmaqla yanaşı, sabitliyin qorunmasını bütün tərəflər üçün daha böyük zərurətə çevirir. Bu mənada Cənubi Qafqazda yaranan yeni şərait regionun gələcək inkişaf modelini də dəyişə bilər.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında beynəlxalq hüququn işləkliyi məsələsinə toxunması da xüsusi diqqət çəkdi. Dövlət başçısı 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi dörd qətnamənin uzun illər icrasız qalmasını xatırladaraq Azərbaycanın öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü öz gücü ilə bərpa etdiyini vurğuladı. Azərbaycanın yaşadığı təcrübə beynəlxalq qərarların qəbul edilməsinin özlüyündə kifayət etmədiyini, onların icrasını təmin edəcək təsirli mexanizmlərin də vacibliyini göstərir.

Məhz buna görə Bakı beynəlxalq hüququn yalnız bəyanatlar və sənədlər səviyyəsində qalmamasını, qəbul edilən qərarların həyata keçirilməsinə təminat verən mexanizmlərin formalaşdırılmasını vacib hesab edir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin qısa müddətdə icrasına imkan verəcək mexanizmlərin yaradılması ilə bağlı mövqe də Azərbaycanın öz tarixi təcrübəsindən çıxardığı nəticənin beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim edilməsidir.

Beynəlxalq təşkilatların nüfuzu qəbul etdikləri sənədlərin çoxluğu ilə deyil, həmin qərarların real nəticə yaratması ilə ölçülür. Qərarların onilliklər boyu icrasız qalması beynəlxalq hüquqa olan etimadı zəiflədə bilər. Buna görə Azərbaycanın irəli sürdüyü yanaşma yalnız ölkəmizin keçmiş münaqişə təcrübəsi ilə məhdudlaşmır, daha geniş qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının effektivliyi məsələsini gündəmə gətirir.

Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına dördillik sədrliyi dövründə əldə etdiyi təcrübə də bu siyasətin mühüm dayaqlarındandır. Həmin müddətdə Bakı çoxtərəfliliyin, dövlətlərin suverenliyinin, beynəlxalq hüququn və bərabərhüquqlu əməkdaşlığın müdafiəsini əsas prinsiplər sırasında saxladı. Prezident İlham Əliyevin “ŞƏT plyus” platformasında çoxtərəfliliyin möhkəmləndirilməsinə Azərbaycanın bundan sonra da töhfə verməyə hazır olduğunu bildirməsi həmin siyasətin davamlı xarakter daşıdığını göstərir.

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı məkanı Azərbaycanın Avrasiya siyasəti baxımından da əhəmiyyətlidir. Müxtəlif siyasi, iqtisadi və coğrafi imkanlara malik dövlətlərin təmsil olunduğu belə bir platformada Azərbaycanın fəal iştirakı ölkənin mövqeyinin daha geniş beynəlxalq auditoriyaya çatdırılmasına şərait yaradır. Eyni zamanda bu format Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və digər Avrasiya regionları arasında yeni əməkdaşlıq modellərinin müzakirəsi üçün əlavə imkanlar açır.

Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin edilməsi Azərbaycanın tranzit və logistika imkanlarını da yeni mərhələyə çıxara bilər. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətlərinin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan artıq mühüm regional bağlantı mərkəzi rolunu oynayır. Yeni kommunikasiyaların açılması isə Mərkəzi Asiyadan Azərbaycan və Türkiyə üzərindən daha geniş bazarlara çıxış imkanlarını artırmaqla regionun iqtisadi xəritəsində mühüm dəyişikliklər yarada bilər.

Bişkek səfəri çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli təmaslar da Azərbaycanın diplomatik fəallığının geniş coğrafiyasını nümayiş etdirdi. Ermənistan, Qazaxıstan, İran və Türkiyə liderləri ilə aparılan müzakirələr ayrı-ayrı mövzuları əhatə etsə də, ümumi mənzərədə regional sabitlik, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat-kommunikasiya bağlantıları və siyasi dialoqun genişləndirilməsi ön plana çıxdı.

Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin Bişkekdəki çıxışı Azərbaycanın gələcəyə hesablanmış regional baxışını aydın şəkildə ifadə etdi: qarşıdurma əvəzinə əməkdaşlıq, qapalı sərhədlər əvəzinə yeni bağlantılar, formal beynəlxalq qərarlar əvəzinə işlək hüquqi mexanizmlər və parçalanma əvəzinə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan tərəfdaşlıq. Azərbaycan Cənubi Qafqazda yaranmış yeni reallığı yalnız öz milli maraqları baxımından deyil, Mərkəzi Asiyadan Türkiyəyə və daha geniş Avrasiya məkanına uzanan əməkdaşlıq imkanlarının formalaşdırılması baxımından da dəyərləndirir.

Prezident İlham Əliyevin Qırğız Respublikasına işgüzar səfəri və Bişkekdə keçirilən “ŞƏT plyus” formatlı toplantıda səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın müasir xarici siyasət prioritetlərini bir daha diqqət mərkəzinə gətirdi. Dövlət başçısının çıxışında regional sülhün möhkəmləndirilməsi, Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərin yeni səviyyəyə yüksəldilməsi, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, eləcə də beynəlxalq hüququn işlək mexanizmlərlə təmin olunması əsas istiqamətlər kimi ön plana çıxdı. Bu yanaşma Azərbaycanın yalnız Cənubi Qafqazda deyil, daha geniş Avrasiya məkanında fəal siyasi və iqtisadi tərəfdaş kimi mövqeyini nümayiş etdirir.

Azərbaycanın Qırğızıstanla münasibətləri artıq ənənəvi dostluq və qarşılıqlı əməkdaşlıq çərçivəsindən daha yüksək mərhələyə keçib. İki xalqı birləşdirən tarixi, mədəni və mənəvi bağlar dövlətlərarası münasibətlər üçün möhkəm zəmin yaradıb. Son dövrdə əldə edilən razılaşmalar və müttəfiqlik münasibətlərini təsbit edən sənədlər isə Bakı ilə Bişkek arasında siyasi dialoqun keyfiyyətcə yeni məzmun qazandığını göstərir. İqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, enerji və digər sahələrdə genişlənən əməkdaşlıq bu münasibətlərin praktiki nəticələrlə zənginləşdiyini təsdiqləyir.

Bu proses eyni zamanda Azərbaycanın bütövlükdə Mərkəzi Asiya istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin mühüm tərkib hissəsidir. Bakı region dövlətləri ilə münasibətlərə yalnız ikitərəfli əlaqələr prizmasından yanaşmır. Məqsəd Xəzər dənizinin iki sahili arasında siyasi, iqtisadi və logistika bağlantılarını gücləndirmək, Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanı bir-birinə daha sıx bağlayan əməkdaşlıq mühiti formalaşdırmaqdır. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi və inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu bu strategiyanın həyata keçirilməsində ölkəmizə mühüm üstünlüklər qazandırır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Cənubi Qafqazda yaranmış yeni siyasi vəziyyətə xüsusi yer ayrılması da diqqətçəkən məqamlardan oldu. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh gündəliyində əldə edilən irəliləyişlərin vurğulanması göstərir ki, uzun illər münaqişə və qarşıdurma ilə assosiasiya olunan region artıq fərqli inkişaf mərhələsinə daxil olur. Azərbaycanın yanaşması keçmiş qarşıdurmaları davam etdirmək deyil, əldə edilmiş tarixi nəticələr əsasında sabit və uzunmüddətli əməkdaşlıq mühiti yaratmaqdır. Prezidentin Cənubi Qafqazın sülh zonasına çevrilməsi ilə bağlı mesajı məhz bu yeni mərhələnin siyasi mahiyyətini ifadə edir.

Sülh prosesinin əhəmiyyəti yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmır. Azərbaycanla Ermənistan arasında iqtisadi münasibətlərin formalaşdırılması, yükdaşımaların və tranzit imkanlarının genişləndirilməsi, enerji məhsullarının tədarükü, qarşılıqlı ticarətin inkişaf etdirilməsi və yeni nəqliyyat bağlantılarının yaradılması istiqamətində atılan addımlar normallaşmanın real iqtisadi məzmun qazanmasına imkan verir. Beləliklə, sülh region xalqlarının gündəlik həyatına, iqtisadi imkanlarına və gələcək inkişaf perspektivlərinə təsir göstərə biləcək konkret əməkdaşlıq modelinə çevrilir.

Yeni kommunikasiya xətlərinin açılması bütövlükdə Avrasiyanın nəqliyyat xəritəsinə təsir edə biləcək amillərdəndir. Azərbaycan artıq Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətlərinin mühüm qovşaqlarından biri kimi çıxış edir. Cənubi Qafqazda bütün nəqliyyat əlaqələrinin tam fəaliyyət göstərməsi Mərkəzi Asiyadan Azərbaycan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan marşrutların imkanlarını daha da genişləndirə bilər. Bu baxımdan regional sülh yalnız siyasi sabitlik deyil, eyni zamanda yeni iqtisadi imkanlar, tranzit gəlirləri və daha geniş bazarlara çıxış deməkdir.

Bişkekdə səsləndirilən mühüm mesajlardan biri də beynəlxalq hüququn effektivliyi ilə bağlı idi. Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın keçmiş münaqişə təcrübəsini xatırlatması beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarların icrası məsələsini yenidən gündəmə gətirdi. Azərbaycan uzun illər BMT Təhlükəsizlik Şurasının ölkənin ərazi bütövlüyü ilə bağlı qəbul etdiyi qətnamələrin həyata keçirilməməsinin nəticələrini görüb. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, Azərbaycan son nəticədə öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü öz imkanları hesabına bərpa etdi.

Məhz bu tarixi təcrübə Bakının beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə münasibətində mühüm yer tutur. Qəbul edilən qərarların kağız üzərində qalması beynəlxalq institutlara olan etimadı zəiflədə bilər. Buna görə Azərbaycanın irəli sürdüyü yanaşmanın mahiyyəti beynəlxalq hüququn yalnız norma və prinsiplər toplusu kimi deyil, icrası təmin olunan real mexanizm kimi fəaliyyət göstərməsidir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarının vaxtında və effektiv həyata keçirilməsini təmin edəcək mexanizmlərin yaradılması ilə bağlı mövqe daha ədalətli və işlək beynəlxalq münasibətlər sisteminin qurulmasına yönəlmiş çağırış kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycanın çoxtərəfli diplomatiyada qazandığı təcrübə də bu mövqenin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Ölkəmizin dörd il ərzində Qoşulmama Hərəkatına rəhbərlik etməsi müxtəlif siyasi maraqlara malik dövlətlər arasında dialoqun təşviqi baxımından əhəmiyyətli təcrübə yaradıb. Həmin dövrdə beynəlxalq hüquqa hörmət, dövlətlərin suverenliyi, bərabərhüquqlu əməkdaşlıq və çoxtərəflilik Azərbaycanın irəli sürdüyü əsas prinsiplər sırasında olub. Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə bu məsələləri yenidən diqqətə çatdırması Azərbaycanın həmin xətti ardıcıl şəkildə davam etdirdiyini göstərir.

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi geniş coğrafiyanı əhatə edən platformalarda Azərbaycanın fəal iştirakı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə formatlar Bakı üçün təkcə siyasi dialoq meydanı deyil, eyni zamanda nəqliyyat, iqtisadiyyat, enerji və təhlükəsizlik sahələrində yeni tərəfdaşlıq imkanlarının müzakirə edildiyi mühüm platformadır. Azərbaycanın Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşməsi, Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyaya çıxışı və Türkiyə vasitəsilə daha geniş bazarlara bağlanması ölkənin strateji əhəmiyyətini daha da artırır.

Bişkek səfəri çərçivəsində müxtəlif dövlətlərin liderləri ilə aparılan təmaslar da Azərbaycanın çoxşaxəli diplomatiyasının göstəricisi kimi dəyərləndirilə bilər. Ermənistan, Qazaxıstan, İran və Türkiyə rəhbərləri ilə görüşlər fərqli məsələləri əhatə etsə də, ümumi istiqamət regional sabitliyin qorunması, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, nəqliyyat kommunikasiyalarının inkişafı və qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi ilə bağlı idi. Azərbaycanın həm Cənubi Qafqaz, həm Mərkəzi Asiya, həm də daha geniş Avrasiya məkanında müxtəlif tərəflərlə dialoq aparması ölkənin diplomatik imkanlarının genişliyini göstərir.

Nəticə etibarilə, Bişkekdə verilən mesajlar Azərbaycanın qarşıdakı dövr üçün regional baxışının əsas konturlarını ortaya qoyur: davamlı sülh, açıq kommunikasiyalar, iqtisadi inteqrasiya, beynəlxalq hüququn effektiv tətbiqi və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq. Cənubi Qafqazda yaranan yeni reallıqlar Mərkəzi Asiyadan Türkiyə və Avropaya qədər uzanan böyük coğrafiyada yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır. Azərbaycan isə siyasi iradəsi, coğrafi mövqeyi və formalaşdırdığı nəqliyyat infrastrukturu ilə bu proseslərin əsas iştirakçılarından biri kimi çıxış edir.