Ətraf mühitə münasibət cəmiyyətin sabaha necə baxdığını göstərən ən mühüm göstəricilərdən biridir. Təbiəti qorumaq sadəcə yaşıllığı sevmək deyil; torpağı, suyu, meşəni və insanların sağlam yaşamaq hüququnu qorumaqdır. Bu baxımdan 1 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi Rafiq Ədilovun fəaliyyət göstərdiyi sahə böyük məsuliyyət daşıyır. Burada əsas məqsəd ekoloji qaydaların kağız üzərində qalmasına deyil, real həyatda tətbiqinə, təbiətə qarşı məsuliyyətsiz davranışların qarşısının alınmasına nail olmaqdır.

Ağac kəsintisi bəzən bir neçə dəqiqəlik əməl kimi görünə bilər, lakin onun təbiətə vurduğu zərərin aradan qalxması üçün illər tələb olunur. Buna görə yaşıllıqların qanunsuz məhv edilməsinə qarşı prinsipial mövqe ekoloji nəzarətin ən vacib istiqamətlərindəndir. Ağacların kəsilməsi, zədələnməsi və ya kökündən çıxarılması ilə bağlı halların araşdırılması, qanun pozuntusu müəyyən edildikdə müvafiq tədbirlərin görülməsi yalnız inzibati prosedur deyil. Bu, illərlə formalaşan təbii sərvətin bir anlıq məsuliyyətsizliyin qurbanına çevrilməsinin qarşısını almaq deməkdir.

Rafiq Ədilovun rəhbərlik etdiyi sahədə diqqət tələb edən məsələlərdən biri də ərazilərin tullantılarla çirkləndirilməsinə qarşı mübarizədir. Yol kənarına, yaşayış məntəqələrinin yaxınlığına, boş torpaq sahələrinə və təbiət ərazilərinə qanunsuz şəkildə zibil atılması ətraf mühitlə yanaşı insanların gündəlik həyatına da mənfi təsir göstərir. Belə halların müəyyənləşdirilməsi, tullantıların ərazidən yığışdırılmasının tələb edilməsi və qanunvericiliyin nəzərdə tutduğu hallarda məsuliyyət tədbirlərinin tətbiqi ekoloji intizamın yaradılmasına xidmət edən mühüm vasitələrdir.

Təbiətin qorunmasında başqa bir ciddi məsələ qanunsuz qazıntılar və torpaq örtüyünə müdaxilə hallarıdır. Nəzarətsiz qazıntı aparılması, təbii relyefin dəyişdirilməsi və torpaq ehtiyatlarından qaydalara zidd istifadə müəyyən ərazilərdə uzunmüddətli ekoloji problemlərə səbəb ola bilər. Buna görə belə fəaliyyətlərin vaxtında müəyyən edilməsi və qanunsuzluq aşkarlandıqda dayandırılması xüsusilə əhəmiyyətlidir. Ən yaxşı nəticə təbiətə böyük zərər dəydikdən sonra onun bərpasına çalışmaq deyil, həmin zərərin baş verməsinə imkan verməməkdir.

Ekoloji nəzarətin mürəkkəbliyi ondadır ki, burada hər bir hadisəyə ayrıca yanaşmaq lazım gəlir. Bir ərazidə problem ağacların kəsilməsi, başqa bir yerdə tullantıların qalaqlanması, digər nöqtədə isə qanunsuz qazıntı və ya təbii sərvətlərdən qaydalara zidd istifadə ola bilər. Rəhbərlikdən tələb olunan isə bütün bu istiqamətlər üzrə fəaliyyətin əlaqələndirilməsi, müraciət və məlumatlara çevik münasibət göstərilməsi, əməkdaşların işinin düzgün təşkili və pozuntuların diqqətdən kənarda qalmamasıdır. Rafiq Ədilovun daşıdığı vəzifənin məsuliyyəti məhz bu çoxşaxəli fəaliyyətin idarə olunmasında özünü göstərir.

Bu sahədə tələbkarlıq yalnız cərimə tətbiq etməklə ölçülməməlidir. Əsas nəticə insanlarda “təbiət sahibsiz deyil” düşüncəsinin formalaşmasıdır. Sahibkar da, sıravi vətəndaş da bilməlidir ki, bir ağacı qanunsuz kəsmək, əraziyə tullantı atmaq və ya icazəsiz qazıntı aparmaq sadəcə inzibati qaydanı pozmaq deyil, hamıya məxsus təbii sərvətə zərər vurmaqdır. Nəzarətin ardıcıllığı məhz bu məsuliyyət hissinin güclənməsinə və qanun pozuntularının qabaqlanmasına xidmət edir.

Rafiq Ədilov kimi regional ekoloji idarə rəhbərlərinin fəaliyyətində görünməyən, lakin böyük əhəmiyyət daşıyan tərəf də var: bu gün qorunan təbiətin nəticəsini əsasən gələcək nəsillər görəcək. Bu gün kəsilməsinə imkan verilməyən ağac sabah böyük yaşıllığın bir hissəsi olacaq, bu gün zibildən təmizlənən torpaq gələcəkdə sağlam ərazi kimi qalacaq, vaxtında qarşısı alınan qanunsuz qazıntı isə təbii landşaftın məhv edilməsinin qarşısını ala bilər. Ekoloji xidmətin dəyəri məhz belə uzunmüddətli nəticələrlə ölçülür.

1 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi Rafiq Ədilovun təmsil etdiyi fəaliyyət istiqamətinin əsasında bir prinsip dayanır: təbiətin müdafiəsi güzəşt tanımamalıdır. Yaşıllığın qorunması, tullantılarla çirkləndirilən sahələrin təmizlənməsi, qanunsuz qazıntıların qarşısının alınması və ekoloji qaydalara əməl olunmasının təmin edilməsi bütövlükdə ölkənin təbii sərvətlərinin mühafizəsinə xidmət edir. Çünki təbiət bizə yalnız istifadə etmək üçün verilmiş sərvət deyil — onu qoruyub daha sağlam şəkildə gələcək nəsillərə çatdırmaq hər kəsin, xüsusilə də bu məsuliyyəti peşə kimi daşıyan insanların mühüm vəzifəsidir.